Araştırma: Güneş'i 'kapatsak' bile Antarktika buzulları kurtulamayabilir

Araştırma: Güneş’i ‘kapatsak’ bile Antarktika buzulları kurtulamayabilir

Tessa Koumoundouros*

Jeomühendislik, yani gezegen mühendisliği birden fazla vakit iklim krizine bir deva olarak son anda ortaya çıkıp günü kurtarabilecek teknolojik bir kahraman üzere sunulur. Öte yandan, yeni bilgisayar modellemeleri Güneş’i karartmak üzere bu cinsten riskli tedbirlerin şu anda Antarktika’yı kurtarmaya yetmeyeceğini ortaya koydu. Geriye yapılabilecek tek bir şey kaldı: Kırk yıldır yapılamayan şeyin ta kendisi, yani fosil yakıtları kullanmayı bırakmak.

Kuzey yarımkürede yaz mevsimini alt üst eden felaket boyutlarındaki yangınlar, seller ve öbür çok hava olayları karşısında, gözler tekrar jeomühendisliğin taşıdığı potansiyele çevrildi. Kimi tehlikeler barındıran tahlilleri denemeye yönelik bu eğilim, muhtemelen iklim kaynaklı felaketler çoğaldıkça daha da güçlenecek.

‘GERİ DÖNÜŞÜ OLMAYAN SONA GELDİK’

İsviçre’nin Bern Üniversitesi’nden buzulbilimci Johannes Sutter, “Küresel sıcaklık artışını 2 santigrat derecenin altında sınırlamaya yönelik fırsat kapısı hızla kapanıyor; bundan ötürü, gelecekte iklim üzerinde tesir yaratabilecek teknik tedbirlerin önemli biçimde ele alınması mümkün görünüyor” dedi. Hâl böyleyken, Sutter ve meslektaşları, araştırmacıların en çok korku duyduğu, süratle yaklaşan iklim ‘bardağını taşırma’ noktalarından birinde Güneş ışığının karartılmasının ne cins bir tesiri olacağını araştırmaya yöneldi.

Sutter, “Batı Antarktika’da gözlemlenen buz akıntıları, taşma noktası dediğimiz sona ziyadesiyle yakın olduğumuzu ya da onu bir müddet evvel aşmış olduğumuzu gözler önüne seriyor. Bundan dolayı, araştırmamızda, buz katmanındaki çöküşün teorik olarak güneş radyasyonu idaresi aracılığıyla önlenip önlenemeyeceğini anlamak istedik” dedi.

Şu anda kışın ortasında olunmasına rağmen, bölgedeki buz ölçüsü hayli yetersiz. Bu sorun, toprak üzerindeki Batı Antarktika buzullarının denize akmasını engelleyen deniz buzulundaki azalmayı da içeriyor. Batı Antarktika’daki erime deniz düzeylerinin metrelerce yükselmesine neden olacak ve denize karışan bütün bu fazladan tatlı su, hâlihazırda yavaşlamakta olan okyanus akıntılarının büsbütün çökmesine de katkıda bulunacak. Beklenenden süratli olan erime süreci daha şimdiden yaban hayatı yok ediyor.

‘ATMOSFERDEKİ SERA GAZI BİRİKİMLERİ YÜKSEK KALDIĞI SURECE…’

Johannes Sutter ve meslektaşları, yüksek, orta ve düşük emisyon koşulları ile dört farklı ‘stratosferik aerosol enjeksiyon’** senaryosu kullanarak buz katmanının durumunu bilgisayar ortamında canlandırdı. Araştırmacıların yarattığı kelam konusu modelleme, 2050 yılına dek stratosfere milyonlarca ton kükürt dioksit püskürterek Güneş ışığının karartılmasının buzulların büsbütün yok olmasını geciktirebileceğini ortaya koysa da birebir vakitte bu sistemin yalnızca atmosferdeki karbonun temizlenmesiyle birlikte ve yalnızca orta ya da düşük emisyon şartlarında işe yarayacağını gösterdi.

Araştırmacılar, bu sonuçlara dayanarak, “Atmosferdeki sera gazı birikimleri yüksek seviyelerde kaldığı surece, güneş radyasyonu idaresinin büyük ihtimalle yüzlerce, hatta tahminen de binlerce yıl boyunca sürdürülmesi gerekecek” değerlendirmesinde bulundu.

Eğer Güneş’in ışığını engelleyen idare stratejileri apansız duracak olsaydı, evvelkinden daha şiddetli sonuçlarla birlikte daha da beklenmedik bir ısı artışının meydana geleceği bir şokla karşı karşıya kalırdık. Yanı sıra, atmosferimizde bulunan çok ölçüdeki karbondioksitin yol açacağı öteki kasvetler da sürat kesmeden devam ederdi.

‘ÇÖZÜMLER’ BİRÇOK RİSK BARINDIRIYOR

Sutter ve takımı, makalelerinde, “Okyanusların asitlenmesi üzere artan atmosferik karbondioksitin direkt olumsuz tesirlerini hesaba katmayan Güneş radyasyonu idaresi, toplum, biyosfer ve şimdi bilmediğimiz başka yıkıcı olaylara yol açabilecek bölgesel iklim tertipleri üzerinde çeşitli tesirlere neden olabilir” diyerek ihtarda bulundu.

Bunlara ek olarak, Batı Antarktika buz katmanının çöküşünü durdurma bahtını sunan tek senaryo, karbon emisyonlarını azaltmayı içeriyordu. Sutter, “Yaptığımız simülasyonlar, uzun vadede Batı Antarktika buz katmanının çökmesini engellemenin en işe fayda yolunun hızla karbondan arındırma olduğunu ortaya koyuyor” diye vurguladı.

Araştırma makalesi, “Nature Climate Change” (Doğa İklim Değişikliği) isimli mecmuada yayınlandı.

*Gazeteci ve editör asistanı

**Atmosferin stratosfer katmanına ulaşıp orada asılı kalan uçucu kimyasal gaz ve toz salımı.


Yazının özgünü Science Alert sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)